Menu

Dziedzictwo

Historia lokalna

W dziewiętnastym wieku górnictwo węglowe pojawiło się w Newbridge, które aż do tego momentu było wioską rolniczą. Przemysł węglowy przyniósł wraz z sobą ogromne zmiany na tle społecznym i ekonomicznym nie tylko w Newbridge, lecz także w całej Walii Południowej. Dało to początek wielu wioskom i miastom, które zaistniały tylko dzięki górnictwu węglowemu. Newbridge miało dwie działające okoliczne  kopalnie – Północną oraz Południową Kopalnię Węgla Celynen (ang. Celynen North Colliery, Celynen South Colliery). Południowa Kopalnia Węgla Celynen została otwarta w 1876 roku, a Północna Kopalnia Węgla Celynen miała swoje otwarcie pomiędzy 1913 i 1924 rokiem. Obie kopalnie zostały zamknięte we wrześniu 1985 roku.

Celynen North 1985

Północna Kopalnia Węgla Celynen 1985

Celynen South 1985

Południowa Kopalnia Węgla Celynen 1985

Pomiędzy 1910 i 1921 rokiem w momencie szczytowym dla  przemysłu wydobywczego w Walii południowej zatrudniono ponad 250 milionów ludzi i wyprodukowano ponad 50 milionów ton węgla na rok. Walijskie kopalnie przyciągały  pracowników z zachodniej i środkowej Anglii, Kornwalii, Szkocji, środkowej Walii, Irlandii i dalszych terenów. Powstanie i upadek wielu lokalnych społeczności w Walii został powiązany na tle historycznym z pracą przemysłu wydobywczego,co było również charakterystyczne dla Newbridge.

Instytut

U schyłku XIX wieku właściciele kopalni zdali sobie sprawę z odpowiedzialności za edukację i intelektualny dobrobyt swoich pracowników i ich rodzin. Zazwyczaj instytuty górnicze były  budowane przez właścicieli kopalni węgla oraz opłacane przez Fundusz Zapomogi Górniczej (ang. Miners’ Welfare Fund) lub cotygodniowe składki pobierane z pensji górników. W Newbridge odbyło się to nieco inaczej, gdyż w 1898 roku grupa górników utworzyła samodzielnie komitet  w celu założenia stowarzyszenia.

Grupa ta spotkała się w kawiarni Tawerna (ang. Coffee Tavern) znajdującej się na końcu Ulicy Głównej (ang. Main Street). Kawiarnia należała do kopalni, a jej pomieszczenia były udostępniane bez opłat. Pracownicy jednakże szybko zdali sobie sprawę, że potrzebują własnego lokalu i większej przestrzeni, aby zapewnić  funkcjonalną alternatywę dla pubu.

Pierwszy Instytut został wybudowany przy użyciu funduszy pochodzących z prywatnej hipoteki. Pomimo tego, że funkcja Instytutu i  jego pomieszczenia są typowe dla innych Instytutów Górniczych, wierzymy, że Instytut Kopalni Węgla Celynen (ang. The Celynen Collieries’ Institute) jest wyjątkowy pod względem tego, że został wybudowany przez górników samodzielnie. Jeżeli jest ci wiadomo o innym miejscu w południowej Walii wybudowanym samodzielnie przez pracowników, prosimy o kontakt.

Pracowniczy Instytut Kopalni Węgla Celynen (ang. The Celynen Collieries’ Workingmen’s Institute) został oficjalnie otwarty w sierpniu 1908 roku. W Instytucie mieściła się biblioteka, czytelnia i pokoje do gry w bilard. Od lat sześćdziesiątych Instytut służył również jako klub spotkań towarzyskich i bar.

Izba Pamięci „Memo”

„…Memo było ośrodkiem życia społeczności, wszystko się tutaj odbywało, wszystko.” 

Exterior of Memorial Hall before restoration by Alwyn Jones

Izba Pamięci, widok z zewnątrz przed renowacją – Zdjęcie © Alwyn Jones

Izba Pamięci „Memo” została wybudowana na cześć 75 mężczyzn pochodzących z  małego miasta Newbridge, którzy zginęli w Wielkiej Wojnie (teraz nazywanej Pierwszą Wojną Światową) w latach 1914-18. Decyzja o utworzeniu Komitetu Powitalnego w celu uhonorowania żołnierzy i marynarzy pochodzących z Newbridge, którzy walczyli w Pierwszej Wojnie Światowej, zapadła na zebraniu w Instytucie Kopalni Węgla Celynen 21 listopada 1918 roku. Początkowo działania Komitetu skupiały się na przyjęciu i świętowaniu powrotu do domu tych właśnie żołnierzy i marynarzy. Decyzja o budowie izby pamięci nie została podjęta do 1923 roku, tuż po tym kiedy początkowa hipoteka Instytutu została spłacona. Księga protokołów zaznacza, że 2 czerwca 1923 roku, zarys umowy, decydującej o budowie Izbę Pamięci (nazywanej „nową Izbą”) została zaakceptowany przez Komitet. Podczas Specjalnego Zebrania Generalnego, które odbyło się tydzień później -9ego czerwca 1923 roku, zapadła decyzja o nazwaniu obecnej izby znanej jako Memo „Izbą Pamięci Pracowników Kopalni Węgla Celynen”.  W nowej izbie postanowiono także o budowie „Sali Gimnastycznej lub Mniejszej Izby w niedalkiej przyszłości”. W trakcie tego samego spotkania w czerwcu zdecydowano o pobraniu kredytu pod zastaw budynku Instytutu, aby opłacić budowę nowej Izby.

Group Photo on the day of the laying the foundation stones 1923

Zdjęcie grupowe zrobione podczas kładzenia fundamentów w 1923 roku

Sześć fundamentów zostało położonych 29 grudnia 1923 roku przez Sir Johna Beynona – wlaściciela kopalni, prezesa W. Wilsona, sekretarza M.H. Badge’a , pana G. Barkera – posła, Wielce Szanownego Thomasa Richardsa oraz  radnego W.J. Saddlera. Izba Pamięci została oficjalnie otwarta w marcu 1925 roku. Sekretarz Instytutu – pan M.H. Badge – został pierwszym manadżerem Izby Pamięci  i objął dane stanowisko w listopadzie 1924 roku.

Sala teatralna

Auditorium before restoration, photo by Deryck Lewis

Sala teatralna przed renowacją – Zdjęcie © Deryck Lewis

Sala teatralna należąca do Izby Pamięci odznaczała się tym, że zbudowano ją jako połączenie teatru i kina wraz z salą balową znajdującą się poniżej.  Decyzja o zaprojektowaniu sali teatralnej, która służyła jako teatr i kino odzwierciedlała zmianę zachodzącą w trendach przemysłu rozrywkowego pierwszej połowy XX wieku. Teatry tradycyjnie posiadały loże otaczające łuk proscenium oraz zaokrąglone rzędy miejsc siedzących, jednakże rozplanowanie te nie nadawało się do celów kinowych, gdzie wyświetlane obrazy muszą być oglądane na płasko. Sala teatralna Izby Pamięci została zaprojektowana bez zaokrąglonych rzędów miejsc siedzących lub lóż, co dowodziło o przewadze atrakcyjności nowych filmów decydującej o stylu jej wnętrza.

Teatry z ówczesnego okresu posiadały zazwyczaj przynajmniej jedno „wzniesione piętro” lub galerię, która znajdowała się na dogodnej wysokości po obu stronach sceny i służyła do podnoszenia i opuszczania materiałów tworzących tło scenograficzne. Sala teatralna należąca do Memo posiada galerię z jednej strony sceny, co pokazuje iż została ona wybudowana jako teatr oraz kino, jednakże z profesjonalną, wzorcową sceną. Większość budżetu na cel  wyposażenia i wystroju wnętrz z pewnością została przeznaczona na salę teatralną. Prezentuje ona dekadencką dostojność Art Deco, kreując przepiękną atmosferę romantyzmu i nostalgii. Punktem centralnym sali jest scena wraz z ekstrawaganckim łukiem scenicznym,  który charakteryzuje pozłacana sztukateria z kluczowymi motywami roślinnymi oraz greckimi.

Kino

„Pamiętam filmy nieme, wszystkie były nieme, kiedy byliśmy dziećmi. Na dole z przodu grała lokalna  orkiestra, ktoś grał na pianinie, ktoś na skrzypcach, ktoś na eufonium .”

 Kino odegrało ważną rolę w XX wieku. Izba Pamięci została zbudowana w momencie, kiedy filmy przybierały formę masowej rozrywki. Oryginalny budynek został stworzony do odtwarzania niemych filmów, jednakże pojawienie się filmów „mówionych” oznaczało, iż  Komitet musiał szybko zdecydować czy wybrać oraz jaki wybrać system dźwiękowy. Projektor Simplex zotał zakupiony 24 maja 1924 roku.
„Pierwszy film mówiony, który pamiętam, to był chyba  „Piosenka Pustyni ”. Był to pierwszy film mówiony, który przybył do Izby Pamięci”.

W 1925 roku pokazano pierwszy film w Memo. Był to „Złodziej z Bagdadu”, w którym grał Rudolf Valentino. Kino służyło również do wyświetlania filmów informacji  publicznej w czasie wojny. Popularność filmów spadła w latach 60 i wczesnych latach 70. Podczas gdy kina były unowocześniane duża sala teatralna oraz jej staromodne siedzenia utraciły na popularności. Tak jak w wielu kinach w Wielkiej Brytanii, w Izbie Pamięci również próbowano gry w bingo w celu zatrzymania spadku popularności, jednakże nie odniesiono sukcesu. Po niemalże 50 latach funkcjonowania jako ośrodek życia społecznego Newbridge z powodu zachodzących zmian część kinowa Memo musiała zostać zamknięta w 1972 roku.

Teatr

Selection of theatre programmes from the archives

Wybrane programy teatralne z archiwum © Newbridge Memo

Podczas II Wojny Światowej ówczesny manadżer Harold Jones założył grupę teatralną, co doprowadziło do stania się przez Memo wybitnym ośrodkiem teatru amatorskiego. Wiele znamienitych firm w Walii południowej oraz zachodniej Anglii brało udział w odbywającym się tam corocznym festiwalu. Cieszący się uznaniem krytycy teatralni tacy jak Alan Dent i Leonard Cranford regularnie byli zapraszani w roli sędziów podczas całotygodniowych konkursów. To właśnie wtedy Donald Houston pojawił się w produkcji Ibsena „Duchy”, a walijski dramaturg E. Eynon Evans wyprodukował i zagrał w kilku swoich sztukach, które później stały się radiowymi przebojami. Wciągu ostatnich lat to sala balowa odgrywała rolę gospodarza dla produkcji teatru amatorskiego oraz odnoszącej ogromne sukcesy corocznej Pantomimy.

Sala balowa

„[Po raz pierwszy poszłam na dansing w] 1936, 1937 roku, a kiedy już  wolno mi było chodzić na dansingi… Moja matka czekała na zewnątrz, żeby potem zabrać mnie do domu.”

Sala Balowa została oficjalnie otwarta w listopadzie 1925 roku, niedługo po otwarciu sali teatralnej. Z Sali Balowej korzystano zawsze, kiedy potrzebowano muzyki i tańca do dansingów, występów muzycznych, wesel, zjazdów i innych okazji. Wiele osób pamięta, kiedy przychodziło do Sali Balowej na dansingi we wtorkowe i sobotnie noce. Odbywający się nieprzerwanie „Dansing wtorkowej nocy” jest kultowym wydarzeniem w okolicy.

Muzyka zawsze odgrywała znaczną rolę w Sali Balowej Memo. We wczesnych latach niektórzy znakomici artyści tacy jak pani Klara Novello Davies (matka Ivora Novello), John Hargreaves oraz akompaniator Gerald Moore i wiele innych zaszczycało salę swoją obecnością występując w celach dobroczynnych. W środku lat 70 oraz podczas lat 80 Memo stało się sławne dzięki występom muzycznym odbywające się w niedzielne wieczory. Przyciągały one wielu  znanych artystów takich jak: grupy rockowe Iron Maiden, Dire Straits, The Stranglers, The Cars, Motorhead, Whitesnake, Marillion oraz lokalnych muzyków takich jak Steve Strange i wielu innych.

Renowacja

W 1972 salę teatralną zamknięto, jednakże dansingi z muzyką na żywo i dyskoteki nieprzerwanie odbywały się cotygodniowo w Sali Balowej znajdującej się poniżej. Zamknięcie obu kopalni węgla Celynen w latach 80 doprowadziło do ogromnej straty przychodów pochodzących ze składek górniczych. W 2003 trudności finansowe doprowadziły do bankructwa Instytutu oraz zamknięcia kolejno Sali Balowej oraz Instytutu. Okoliczni mieszkańcy byli głęboko poruszeni. Ówczesny ośrodek życia społecznego gwałtownie sięgał dna i stawał w obliczu potencjalnej rozbiórki lub przerobienia na parking czy modny pub.


„To miało zostać przerobione na parking. Co??!! Newbridge bez Memo – nie ma prawa bytu! Na szczęście nigdy do tego nie doszło.”

Poseł Don Touhig stanął na czele kampanii mającej ocalić Instytut oraz Izbę Pamięci. Nawiązał on współpracę z ostatnim z pozostałych członków zarządu Mel Spiers (obecnie na emeryturze), aby zorganizować publiczne zebranie w celu oceny interesu wspólnoty i udziału mieszkańców. Kampania rozpoczęła się z 400 uczestnikami publicznego zebrania w 2003 roku. Wynikiem tego było utworzenie grupy wsparcia Przyjaciół Izby Newbridge w celu odnowienia budynku i przywrócenia go do użytku społecznego.

Topping out ceremony for the institute 29th August 2012

Uroczystość zawieszenia wiechy na budynku Instytutu, 29 sierpnia 2012 roku

Zapał grupy doprowadził do złożenia wniosku o dofinansowanie na rzecz ważnych prac renowacyjnych z  brytyjskiego funduszu Heritage Lottery Fund zajmującego się dziedzictwem kulturowym. Reszta jest już historią.

Ponowne otwarcie Instytutu odbyło się w 2003 roku, a otwarcie Izby Pamięci miało miejsce pod koniec 2004 roku. Nie możnaby tego osiągnąć, gdyby nie ogromna determinacja lokalnej społeczności, wsparcie lokalnych sław, polityków i miejscowych władz oraz ogromne wsparcie materialne pochodzące  z funduszy Heritage Lottery Fund, rządu Walii (ang. Welsh Assembly Government), Walijskiego Biura Funduszy Europejskich (ang. Welsh European Funding Office) i Cadw, instytucji zajmującej się ochroną dziedzictwa kulturowego Walii.

Upamiętnienie

Decyzja o utworzeniu Komitetu Powitalnego na cześć żołnierzy i marynarzy pochodzących z Newbrige, którzy walczyli podczas I Wojny Światowej została podjęta na publicznym zebraniu w Instytucie Kopalni Węgla Celynen 21 listopada 1918 roku. Komitet stworzył upamiętniające złote medale dla wszystkich tych, którzy wrócili z walki oraz najbliższej rodziny tych, którzy nie powrócili.

Izba Pamięci została zbudowana aby upamiętnić tych, którzy zginęli podczas I Wojny Światowej. W głównym wejściu do Izby wysoko na ścianie umieszczona jest  biała marmurowa tablica. Jest to oryginalna tablica upamiętniająca poległych podczas Wielkiej Wojny (obecnie zwanej I Wojną Światową).
Tablica wykonana jest z białego marmuru, na którym wygrawerowano napis w kolorze czarnym z wyróżnieniem wielkich liter, które wykonane są w kolorze czerwonym (zaznaczone poniżej pogrubieniem). Słowa „Gwell Angau Na Gwarth” (Śmierć ponad hańbą) otaczają walijskiego smoka, symbol regimentu piechoty Walii południowej South Wales Borderers (teraz należącego do Królewskiego Regimentu Walii, ang. Royal Regiment of Wales), z którego pochodziła większość służących ochotników.

Tekst na kamieniu brzmi następująco:

CHWAŁA
WZNIESIONO KU WIECZNEJ PAMIĘCI
WSZYSTKICH NASZYCH BRACI,
KTÓRZY POLEGLI W WIELKIEJ WOJNIE
1914 1918
NIECH IMIONA ICH BĘDĄ WIECZNIE ŻYWE

Obecnie w mieszczącym się obok Instytucie przechowywane są trzy  podświetlane listy osób zasłużonych – dwie upamiętniające I Wojnę Światową oraz jedna upamiętniająca II Wojnę Światową. Spośród dwóch list upamiętniających I Wojnę Światową jedna jest mała, wymieniająca 25 nazwisk, obok większości których umieszczona jest długość odbytej służby oraz nazwa pułku. Natomiast na drugiej liście wymienione jest 75 imion osób pochodzących Newbridge, które zginęły podczas pełnienia służby. Największa z trzech list osób zasłużonych dedykowana jest poległym w II Wojnie Światowej i jest to niezwykłe dzieło sztuki. Na środkowej płycie tej właśnie listy znajduje się lista 25 zabitych, a na płytach pobocznych umieszczona jest lista „Tych, którzy pełnili służbę”.

Oprócz aktów upamiętniających związanych z Instytutem Celynen oraz Izbą Pamięci istnieje również Pomnik Wojenny Newbridge ufundowany przez mieszkańców miasta, który odsłonięto w październiku 1936 roku. Niegdyś mieścił się on na szczycie wzgórza w Caetwmpyn Park i służył jako widoczny znak przypominający o ofierze poniesionej przez ówczesnych mieszkańców miasta. W 1995 roku Pomnik Wojenny Newbridge został przeniesiony do Instytutu Oakdale znajdującego się na terenie Walijskiego Muzeum Narodowego Walii St. Fagan’s (ang. St. Fagan’s National Museum of Wales).